اگر درباره واکسن HPV، زمان مناسب تزریق، تعداد دوزها یا امکان واکسیناسیون بعد از ابتلا به HPV سؤال دارید، این مقاله میتواند به شما کمک کند. واکسن HPV یکی از مهمترین روشهای پیشگیری از عفونت با انواع مشخص ویروس پاپیلومای انسانی است و میتواند خطر ابتلا به برخی بیماریها و سرطانهای مرتبط با HPV را کاهش دهد.
با این حال، یک نکته مهم را باید در نظر داشت: واکسن HPV برای پیشگیری از عفونتهای جدید طراحی شده است و عفونت موجود یا ضایعات ایجادشده در اثر HPV را درمان نمیکند. بنابراین حتی اگر فردی قبلاً با HPV مواجه شده یا نتیجه تست HPV او مثبت بوده باشد، ممکن است واکسیناسیون همچنان در شرایط خاص قابل بررسی باشد؛ زیرا ابتلا به یک نوع HPV به معنی ابتلا به تمام انواعی نیست که واکسن میتواند در برابر آنها محافظت ایجاد کند.
واکسن HPV چیست و چرا اهمیت دارد؟
HPV یا ویروس پاپیلومای انسانی، گروه بزرگی از ویروسهاست که میتوانند پوست و مخاط قسمتهای مختلف بدن را درگیر کنند. برخی انواع HPV ممکن است هیچ علامتی ایجاد نکنند و عفونت ایجادشده نیز در بسیاری از افراد با گذشت زمان توسط سیستم ایمنی کنترل شود.
با این حال، بعضی انواع پرخطر HPV در صورت باقی ماندن در بدن میتوانند باعث ایجاد تغییرات سلولی و ضایعات پیشسرطانی شوند. عفونت پایدار با برخی انواع پرخطر HPV یکی از عوامل اصلی ایجاد سرطان دهانه رحم است و این ویروس با برخی سرطانهای دیگر نیز ارتباط دارد. سازمان جهانی بهداشت نیز واکسیناسیون HPV را یکی از ارکان اصلی پیشگیری از سرطان دهانه رحم میداند.
به همین دلیل، واکسن HPV فقط یک واکسن برای پیشگیری از یک عفونت ساده نیست؛ بلکه بخشی از برنامه پیشگیری از بیماریهای جدی مرتبط با HPV محسوب میشود.
واکسن HPV چگونه عمل میکند؟
واکسن HPV با تحریک سیستم ایمنی، بدن را برای مقابله با انواع مشخصی از HPV آماده میکند. اگر فرد پس از واکسیناسیون در معرض یکی از انواع تحت پوشش واکسن قرار بگیرد، سیستم ایمنی میتواند پاسخ مناسبتری ایجاد کند و احتمال ایجاد عفونت کاهش پیدا کند.
نکته مهم این است که واکسن HPV یک واکسن پیشگیرانه است، نه درمانی. بنابراین نمیتوان انتظار داشت که تزریق واکسن باعث از بین رفتن HPV موجود در بدن، درمان زگیل تناسلی یا برطرف شدن یک ضایعه پیشسرطانی شود.
آیا HPV مثبت به معنی سرطان است؟
خیر.
مثبت شدن تست HPV بهتنهایی به معنی ابتلا به سرطان دهانه رحم نیست. بسیاری از عفونتهای HPV بدون ایجاد بیماری جدی کنترل یا برطرف میشوند.
از طرف دیگر، وجود HPV مثبت به این معنی نیست که فرد حتماً دچار ضایعه پیشسرطانی شده است. نتیجه تست HPV باید در کنار نتیجه پاپاسمیر، سابقه پزشکی، سن فرد و سایر بررسیهای لازم تفسیر شود.
به همین دلیل، اگر نتیجه آزمایش HPV مثبت شده است، بهتر است به جای نگرانی درباره سرطان، مسیر پیگیری و ارزیابی پزشکی را طبق توصیه پزشک دنبال کنید.
واکسن HPV برای چه کسانی توصیه میشود؟
زمان دریافت واکسن HPV در میزان فایده احتمالی آن اهمیت دارد. این واکسن زمانی بیشترین اثر پیشگیرانه را دارد که پیش از مواجهه با HPV تزریق شود؛ به همین دلیل واکسیناسیون در سنین نوجوانی اهمیت ویژهای دارد.
طبق توصیه CDC، واکسیناسیون روتین HPV در سنین ۱۱ تا ۱۲ سالگی توصیه میشود و میتوان آن را از ۹ سالگی نیز آغاز کرد. برای افرادی که واکسیناسیون خود را بهطور کامل در سنین پایینتر دریافت نکردهاند، واکسیناسیون تکمیلی تا ۲۶ سالگی توصیه میشود.
واکسن HPV برای زنان بزرگسال
یکی از سؤالات رایج این است که آیا واکسن HPV برای زنان بزرگسال نیز قابل استفاده است؟
پاسخ به سن و شرایط فرد بستگی دارد. برای افراد ۲۷ تا ۴۵ سال که قبلاً واکسیناسیون کامل دریافت نکردهاند، واکسیناسیون بهصورت روتین برای همه افراد توصیه نمیشود، اما میتواند بر اساس گفتوگوی فرد با پزشک و بررسی احتمال مواجهههای جدید با HPV مورد تصمیمگیری قرار گیرد.
یکی از دلایل این موضوع این است که با افزایش سن، احتمال مواجهه قبلی با HPV بیشتر میشود. بنابراین فایده مورد انتظار از واکسن برای یک فرد بزرگسال ممکن است با فردی که هنوز در معرض HPV قرار نگرفته، یکسان نباشد.
با این حال، مواجهه قبلی با HPV به این معنی نیست که فرد با تمام انواع HPV موجود در واکسن مواجه شده است. بنابراین در بعضی افراد، دریافت واکسن HPV همچنان میتواند از نظر پیشگیری از عفونتهای جدید قابل بررسی باشد.
آیا بعد از ابتلا به HPV میتوان واکسن زد؟
این یکی از مهمترین پرسشها درباره واکسن HPV است.
بله؛ سابقه ابتلا به HPV، مثبت بودن تست HPV یا حتی برخی سوابق مرتبط با HPV بهتنهایی مانع دریافت واکسن نیست. اما واکسن، عفونت HPV موجود را درمان نمیکند.
برای مثال، فرض کنید فردی در گذشته به یکی از انواع HPV مبتلا شده باشد. این موضوع لزوماً به معنی آن نیست که او در برابر تمام انواع HPV موجود در واکسن ایمنی دارد یا با همه آنها مواجه شده است.
بنابراین ممکن است واکسن HPV بعد از ابتلا به HPV همچنان برای پیشگیری از برخی عفونتهای جدید مطرح باشد.
البته تصمیمگیری درباره واکسیناسیون در این شرایط به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله:
- سن فرد
- سابقه واکسیناسیون قبلی
- نوع و نتیجه آزمایشهای انجامشده
- سابقه پاپاسمیر غیرطبیعی
- احتمال مواجهههای جدید با HPV
- شرایط سیستم ایمنی
- بارداری یا احتمال بارداری
در نتیجه، مثبت بودن HPV بهتنهایی نباید باعث شود فرد تصور کند که واکسن دیگر هیچ فایدهای ندارد.
آیا واکسن HPV بعد از ابتلا، HPV را پاک میکند؟
خیر.
این نکته باید کاملاً روشن باشد: واکسن HPV درمان عفونت موجود نیست.
اگر فرد در زمان واکسیناسیون به یک نوع HPV مبتلا باشد، واکسن برای درمان همان عفونت طراحی نشده است. بنابراین درمان یا پیگیری HPV مثبت باید طبق نظر پزشک انجام شود و واکسیناسیون نباید جایگزین بررسیهای لازم شود.
آیا قبل از واکسن HPV باید تست HPV انجام شود؟
بهطور معمول، انجام تست HPV برای تعیین اینکه فرد واجد شرایط دریافت واکسن HPV است یا خیر، ضروری نیست.
همچنین سابقه تست HPV مثبت، پاپاسمیر غیرطبیعی یا برخی ضایعات مرتبط با HPV بهتنهایی مانع واکسیناسیون نیست.
با این حال، اگر فرد قبلاً آزمایش HPV یا پاپاسمیر انجام داده باشد، بهتر است نتیجه آن را هنگام مراجعه به پزشک همراه داشته باشد.
این اطلاعات برای تصمیمگیری درباره واکسیناسیون ضروری نیستند، اما میتوانند در ارزیابی وضعیت فعلی دهانه رحم و تعیین برنامه پیگیری اهمیت داشته باشند.
بنابراین تست HPV قبل از واکسن را نباید با غربالگری سرطان دهانه رحم اشتباه گرفت. غربالگری یک موضوع جداگانه است و باید بر اساس سن و شرایط فرد طبق برنامه مناسب انجام شود.
گارداسیل چیست و چه ارتباطی با واکسن HPV دارد؟
وقتی درباره واکسن HPV صحبت میشود، نام گارداسیل نیز زیاد شنیده میشود.
گارداسیل نام تجاری یکی از واکسنهای HPV است. در میان واکسنهای HPV، نوع ۹ ظرفیتی یا Gardasil 9 در برابر ۹ نوع HPV محافظت ایجاد میکند.
بر اساس اطلاعات WHO، واکسنهای HPV در انواع مختلفی از جمله دوظرفیتی، چهارظرفیتی و ۹ ظرفیتی وجود دارند و نوع واکسن موجود میتواند بسته به کشور و برنامه واکسیناسیون متفاوت باشد.
بنابراین عبارت «گارداسیل» و «واکسن HPV» دقیقاً مترادف یکدیگر نیستند؛ گارداسیل نام یک واکسن تجاری است و واکسن HPV عنوان کلی این گروه از واکسنهاست.
آیا گارداسیل همان واکسن HPV است؟
گارداسیل یکی از واکسنهای HPV است، اما همه واکسنهای HPV الزاماً گارداسیل نیستند.
انتخاب واکسن به نوع محصول در دسترس، سن فرد، سابقه واکسیناسیون و توصیه پزشک بستگی دارد.
واکسن HPV چند دوز دارد؟
تعداد دوزهای واکسن HPV به سن شروع واکسیناسیون و برخی شرایط پزشکی فرد بستگی دارد.
طبق برنامه فعلی CDC:
- اگر واکسیناسیون در سن ۹ تا ۱۴ سالگی شروع شود، معمولاً دو دوز کافی است.
- فاصله دو دوز در این گروه معمولاً ۶ تا ۱۲ ماه است.
- اگر واکسیناسیون از ۱۵ سالگی شروع شود، معمولاً سه دوز در ماه صفر، یک تا دو ماه و شش ماه تجویز میشود.
- افراد دارای نقص سیستم ایمنی در سنین ۹ تا ۲۶ سال، صرفنظر از سن شروع واکسیناسیون، به برنامه سهدوزی نیاز دارند.
اگر فاصله بین دوزها بیشتر از زمان تعیینشده شود، معمولاً لازم نیست کل دوره از ابتدا شروع شود و ادامه برنامه بر اساس دوزهای دریافتشده تنظیم میشود.
نکته مهم این است که تعداد دوزهای مورد نیاز را نباید صرفاً بر اساس نام واکسن تعیین کرد؛ سن شروع واکسیناسیون و شرایط پزشکی فرد نیز اهمیت دارد.
بهترین زمان تزریق واکسن HPV چه زمانی است؟
بهطور کلی، بهترین زمان برای واکسن HPV زمانی است که فرد هنوز با انواع HPV تحت پوشش واکسن مواجه نشده باشد.
به همین دلیل، واکسیناسیون در سنین نوجوانی اهمیت زیادی دارد. با این حال، اگر فرد در سنین پایینتر واکسن دریافت نکرده باشد، ممکن است در سنین بالاتر نیز امکان واکسیناسیون وجود داشته باشد.
در بزرگسالان، بهخصوص در گروه سنی ۲۷ تا ۴۵ سال، تصمیمگیری باید فردمحور باشد و با توجه به احتمال مواجهههای جدید و سود احتمالی واکسن انجام شود.
بنابراین نمیتوان برای همه افراد یک «سن قطعی» برای دریافت واکسن تعیین کرد و شرایط فرد باید در نظر گرفته شود.
محدودیتهای واکسن HPV چیست؟
با وجود نقش مهم واکسن HPV در پیشگیری، این واکسن نیز مانند هر واکسن دیگری محدودیتها و موارد احتیاط خاص خود را دارد.
حساسیت شدید به واکسن
افرادی که پس از دریافت دوز قبلی واکسن HPV دچار واکنش آلرژیک شدید شدهاند، نباید بدون ارزیابی پزشکی دوز بعدی را دریافت کنند.
همچنین حساسیت شدید به یکی از اجزای واکسن میتواند از موارد منع دریافت واکسن باشد. در مورد واکسن ۹ ظرفیتی، حساسیت شدید فوری به مخمر نیز اهمیت دارد.
بیماری حاد متوسط یا شدید
اگر فرد به یک بیماری حاد متوسط یا شدید مبتلا باشد، ممکن است تزریق واکسن تا بهبود وضعیت عمومی به تعویق بیفتد.
در مقابل، بیماریهای خفیف معمولاً بهتنهایی دلیل برای به تعویق انداختن واکسیناسیون نیستند.
آیا واکسن HPV در بارداری قابل تزریق است؟
واکسن HPV در دوران بارداری توصیه نمیشود.
اگر فردی پس از دریافت یک دوز واکسن متوجه شود که باردار بوده است، معمولاً جای نگرانی نیست؛ اما دوزهای باقیمانده باید تا پایان بارداری به تعویق بیفتند. همچنین انجام تست بارداری پیش از تزریق واکسن بهطور معمول ضروری نیست.
بنابراین اگر احتمال بارداری وجود دارد، بهتر است پیش از دریافت واکسن HPV شرایط خود را با پزشک مطرح کنید.
عوارض واکسن HPV چیست؟
واکسن HPV مانند سایر واکسنها ممکن است با برخی عوارض همراه باشد، اما بیشتر عوارض معمولاً خفیف و کوتاهمدت هستند.
برخی واکنشهای احتمالی عبارتاند از:
- درد در محل تزریق
- قرمزی یا تورم محل تزریق
- سردرد
- خستگی
- تب
- تهوع
- سرگیجه
در برخی نوجوانان ممکن است بعد از تزریق واکسن، بهویژه در اثر اضطراب یا واکنش بدن به تزریق، احساس ضعف یا غش ایجاد شود. به همین دلیل بهتر است فرد بعد از تزریق برای مدت کوتاهی تحت نظر باشد.
واکنش آلرژیک شدید بسیار نادر است، اما در صورت بروز علائمی مانند تنگی نفس، تورم صورت یا گلو یا واکنش شدید عمومی، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است.
آیا واکسن HPV از سرطان دهانه رحم پیشگیری میکند؟
یکی از مهمترین دلایل استفاده از واکسن HPV، نقش آن در پیشگیری از عفونت با انواع HPV مرتبط با سرطان دهانه رحم است.
واکسن با پیشگیری از عفونت با انواع مشخص HPV میتواند خطر ایجاد بیماریهای مرتبط با این ویروس، از جمله برخی سرطانها و ضایعات پیشسرطانی، را کاهش دهد. سازمان جهانی بهداشت نیز واکسیناسیون HPV را یکی از ارکان اصلی برنامه پیشگیری و حذف سرطان دهانه رحم میداند.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
واکسن HPV جایگزین غربالگری سرطان دهانه رحم نیست.
حتی زنانی که واکسن HPV دریافت کردهاند، باید غربالگری دهانه رحم را مطابق سن، سابقه پزشکی و دستورالعملهای مربوط انجام دهند. واکسن در برابر تمام انواع HPV محافظت نمیکند و به همین دلیل غربالگری همچنان اهمیت دارد.
آیا واکسن HPV فقط برای زنان است؟
خیر.
HPV میتواند زنان و مردان را درگیر کند و با برخی بیماریها و سرطانهای مرتبط با HPV در هر دو جنس ارتباط دارد. به همین دلیل برنامههای واکسیناسیون HPV در بسیاری از کشورها برای هر دو جنس در نظر گرفته شدهاند.
با این حال، در زنان موضوع واکسن HPV اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا عفونت پایدار با برخی انواع پرخطر HPV نقش اصلی در ایجاد سرطان دهانه رحم دارد.
آیا بعد از واکسن HPV باز هم باید پاپاسمیر انجام شود؟
بله.
دریافت واکسن HPV به معنی حذف نیاز به غربالگری دهانه رحم نیست.
واکسن از برخی انواع HPV پیشگیری میکند، اما نمیتواند در برابر تمام انواع این ویروس محافظت ایجاد کند. بنابراین حتی پس از واکسیناسیون نیز غربالگری باید در زمان مناسب انجام شود.
همچنین اگر فرد پیش از واکسیناسیون دچار HPV شده باشد یا نتیجه پاپاسمیر او غیرطبیعی باشد، واکسیناسیون جایگزین پیگیری پزشکی نمیشود.
در صورت وجود نتیجه غیرطبیعی، ممکن است پزشک بر اساس شرایط فرد انجام آزمایشهای تکمیلی مانند کولپوسکوپی را توصیه کند.
پیش از مراجعه برای واکسن HPV چه اطلاعاتی آماده کنیم؟
اگر قصد دارید برای دریافت واکسن HPV با پزشک مشورت کنید، بهتر است اطلاعات زیر را از قبل آماده داشته باشید:
چکلیست قبل از مراجعه
- سن و تاریخ تولد
- سابقه دریافت واکسن HPV
- تعداد دوزهای قبلی و تاریخ تزریق آنها
- سابقه حساسیت شدید به واکسن یا دارو
- بارداری یا احتمال بارداری
- سابقه تست HPV
- نتیجه پاپاسمیرهای قبلی
- سابقه کولپوسکوپی یا نمونهبرداری
- سابقه زگیل تناسلی
- بیماریهای زمینهای مهم
- شرایط یا داروهایی که ممکن است سیستم ایمنی را تحت تأثیر قرار دهند
همراه داشتن این اطلاعات باعث میشود پزشک بتواند شرایط فرد را دقیقتر ارزیابی کند و درباره ادامه یا شروع واکسیناسیون تصمیم مناسبتری بگیرد.
آیا برای دریافت واکسن HPV باید کولپوسکوپی انجام شود؟
خیر، انجام کولپوسکوپی بهعنوان یک مرحله روتین قبل از واکسن HPV ضروری نیست.
کولپوسکوپی معمولاً زمانی مطرح میشود که نتیجه غربالگری دهانه رحم یا سایر یافتههای بالینی نیاز به بررسی دقیقتر داشته باشد.
بنابراین واکسیناسیون و کولپوسکوپی دو موضوع متفاوت هستند. اگر فرد نتیجه آزمایش غیرطبیعی داشته باشد، پزشک ممکن است جداگانه بررسیهای لازم را برای دهانه رحم توصیه کند.
پرسشهای متداول درباره واکسن HPV
آیا بعد از ابتلا به HPV میتوان واکسن زد؟
بله. سابقه ابتلا به HPV مانع قطعی دریافت واکسن HPV نیست. با این حال، واکسن عفونت موجود را درمان نمیکند و هدف آن پیشگیری از عفونتهای جدید با انواع تحت پوشش واکسن است.
آیا اگر HPV مثبت باشم، واکسن HPV فایده دارد؟
ممکن است داشته باشد. مثبت بودن HPV به این معنی نیست که فرد با تمام انواع HPV موجود در واکسن مواجه شده است. بنابراین در برخی افراد، واکسیناسیون همچنان میتواند از نظر پیشگیری از عفونتهای جدید مطرح باشد. تصمیم نهایی باید با توجه به شرایط فرد انجام شود.
آیا واکسن HPV زگیل تناسلی را درمان میکند؟
خیر. واکسن برای پیشگیری از عفونتهای جدید طراحی شده و درمان زگیل تناسلی یا عفونت موجود محسوب نمیشود.
آیا بعد از پاپاسمیر غیرطبیعی میتوان واکسن HPV زد؟
سابقه پاپاسمیر غیرطبیعی بهتنهایی مانع واکسیناسیون نیست؛ اما واکسن جایگزین بررسی و پیگیری علت نتیجه غیرطبیعی نمیشود.
آیا برای واکسن HPV باید حتماً تست HPV منفی باشد؟
خیر. منفی بودن تست HPV شرط دریافت واکسن نیست و انجام تست HPV پیش از واکسیناسیون برای تعیین صلاحیت واکسیناسیون بهطور معمول لازم نیست.
آیا واکسن HPV در بارداری قابل تزریق است؟
خیر. واکسیناسیون HPV در دوران بارداری توصیه نمیشود و دوزهای باقیمانده باید تا بعد از بارداری به تعویق بیفتند.
آیا بعد از واکسن HPV دیگر نیازی به غربالگری نیست؟
خیر. واکسن HPV جایگزین غربالگری سرطان دهانه رحم نیست و غربالگری باید مطابق سن و شرایط فرد ادامه پیدا کند.
آیا افراد بالای ۲۶ سال هم میتوانند واکسن HPV دریافت کنند؟
برای همه افراد بالای ۲۶ سال واکسیناسیون بهصورت روتین توصیه نمیشود. در سنین ۲۷ تا ۴۵ سال، تصمیمگیری میتواند بر اساس گفتوگوی فرد با پزشک و بررسی احتمال مواجهههای جدید با HPV انجام شود.
چند دوز واکسن HPV لازم است؟
تعداد دوزها به سن شروع واکسیناسیون و شرایط فرد بستگی دارد. در صورت شروع قبل از ۱۵ سالگی معمولاً دو دوز و در صورت شروع از ۱۵ سالگی به بعد معمولاً سه دوز توصیه میشود؛ افراد دارای نقص سیستم ایمنی نیز معمولاً به برنامه سهدوزی نیاز دارند.
جمعبندی؛ آیا واکسن HPV برای شما مناسب است؟
واکسن HPV یکی از مهمترین روشهای پیشگیری از عفونت با انواع مشخص HPV و بیماریهای مرتبط با این ویروس است. بهترین زمان دریافت واکسن معمولاً پیش از مواجهه با HPV است، اما سابقه مواجهه یا حتی ابتلا به HPV لزوماً به معنی بیفایده بودن واکسیناسیون نیست.
نکته مهم این است که واکسن HPV درمان عفونت موجود نیست و نمیتواند جایگزین درمان، پیگیری ضایعات یا غربالگری دهانه رحم شود.
اگر تست HPV شما مثبت شده، پاپاسمیر غیرطبیعی داشتهاید یا سابقه زگیل تناسلی دارید، لازم است وضعیت شما بهصورت جداگانه بررسی شود. مثبت بودن HPV به معنی سرطان نیست و هر ضایعه دهانه رحم نیز الزاماً ناشی از HPV نیست.
از سوی دیگر، سن، سابقه واکسیناسیون، شرایط سیستم ایمنی، احتمال مواجهههای آینده و وضعیت بارداری در تصمیمگیری درباره واکسیناسیون اهمیت دارند.
برای تصمیمگیری درباره واکسن HPV نیاز به مشاوره تخصصی دارید؟
اگر درباره واکسن HPV، واکسن اچ پی وی، گارداسیل، واکسیناسیون بعد از ابتلا به HPV، نتیجه تست HPV یا پاپاسمیر غیرطبیعی سؤال دارید، بهتر است تصمیمگیری بر اساس شرایط فردی شما انجام شود.
برای ارزیابی دقیق وضعیت دهانه رحم، تفسیر نتایج آزمایشها و دریافت مشاوره درباره اقدامات پیشگیرانه، میتوانید برای مشاوره و ارزیابی تخصصی زنان با دکتر آزرمیدخت شجاعی، متخصص زنان، زایمان و نازایی، اقدام کنید.
